İlk Yardım Konu Anlatımı
İlk yardım soruları sınavda 12 tane, ama asıl değeri sınavdan büyük: bir gün birinin hayatını kurtarabilirsin. Bu konuda altın kural tek cümle: önce zarar verme, sonra yardım et.
KBK: Koruma, Bildirme, Kurtarma
Olay yerine vardığında yapacağın üç şey bu sırayla gelir:
Koruma: önce kendi güvenliğini ve olay yerini güvene al. Kaza yerini işaretle, aracın kontağını kapat.
Bildirme: 112’yi ara. Yeri, olayı, yaralı sayısını ve durumunu net söyle. Telefonu görevli kapatmadan kapatma.
Kurtarma: bildiğin ilk yardım uygulamalarını yap.
“Önce Koruma” çünkü yaralanan bir ilk yardımcı kimseye yardım edemez; aksine ikinci bir kazazede olur.
İlk yardımın temel uygulamaları sırasıyla hangisidir?
İlk yardımın temel uygulamaları KBK ile özetlenir: önce Koruma (olay yerini ve kendini güvene almak), sonra Bildirme (112’yi aramak), en son Kurtarma (yaralıya müdahale). Önce koruma yapılmazsa ilk yardımcı da yaralanabilir.
Soru sayfasında incele →Değerlendirme: bilinç ve ABC
Bilinç kontrolü: omuzlarına hafifçe dokun ve yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sor. Asla sarsma. Bebekte ayak tabanına hafifçe dokunulur.
Sonra ABC: A hava yolu (Airway), B solunum (Breathing), C dolaşım (Circulation).
Bilinci kapalı kişide dil geriye kaçıp hava yolunu kapatabilir. Baş geri–çene yukarı pozisyonu ile hava yolu açılır.
Yetişkinde normal solunum dakikada yaklaşık 12–20, dinlenme nabzı 60–100 arasıdır.
Yetişkin bir yaralıda bilinç kontrolü nasıl yapılır?
Bilinç kontrolü, omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorarak yapılır. Kişi yanıt vermiyorsa bilinci kapalı kabul edilir, hemen 112 aranır ve solunum kontrol edilir; kişi sarsılmaz.
Soru sayfasında incele →Temel yaşam desteği (kalp masajı)
Bilinci kapalı ve normal solumayan yetişkine:
• Sert ve düz bir zemine sırtüstü yatır.
• Eller göğüs kemiğinin alt yarısına, göğsün ortasına.
• Dirsekler düz, omuzlar ellerin üstünde; göğsü yaklaşık 5 cm çöktür.
• Dakikada 100–120 bası, 30 bası – 2 suni solunum.
Her basıdan sonra göğsün eski hâline dönmesine izin ver; kalp ancak böyle yeniden kanla dolar.
“Kalp solda” diye sol göğse bastırmak yanlış! Doğru yer göğsün tam ortası.
Yetişkinde kalp masajı dakikada kaç bası hızında yapılmalıdır?
Göğüs basısı dakikada 100–120 hızında, yani saniyede yaklaşık iki bası olacak şekilde uygulanır. Çok yavaş bası kan dolaşımını yetersiz bırakır; çok hızlı bası ise kalbin dolmasına fırsat vermez.
Soru sayfasında incele →Kanamalar
Dış kanamada ilk ve en etkili yöntem: temiz bir bezle doğrudan baskı. Bez kanla ıslanırsa kaldırma, üstüne yenisini ekle.
Kırık yoksa kanayan uzvu kalp seviyesinin üstüne kaldır.
Turnike son çaredir: yalnızca kol veya bacakta, doğrudan baskıyla durmayan hayati kanamada uygulanır ve saati mutlaka not edilir. Turnikeyi ilk yardımcı gevşetmez.
Atardamar kanaması açık kırmızı ve fışkırır gibidir; toplardamar kanaması koyu renkli ve düzenli akar; kılcal kanama ise sızıntı şeklindedir.
Dış kanamada ilk uygulanacak yöntem hangisidir?
Dış kanamada önce temiz bir bezle kanayan yere doğrudan baskı uygulanır. Kırık yoksa kanayan bölge kalp seviyesinin üstüne kaldırılır; bez kanla ıslanırsa kaldırılmaz, üzerine yenisi eklenir.
Soru sayfasında incele →Pozisyonlar: kime hangisi?
• Koma (yan) pozisyonu: bilinci kapalı ama soluyan kişi. Dil geriye kaçmaz, kusmuk dışarı akar.
• Şok pozisyonu: sırtüstü, bacaklar yaklaşık 30 cm yukarıda, üzeri örtülü (kırık şüphesi yoksa).
• Yarı oturur pozisyon: göğüs ağrısı, nefes darlığı, göğüs yaralanması.
Bilinç kapalı + soluyor = yan yatır. Bilinç kapalı + solumuyor = kalp masajı.
Bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye neden koma (yan) pozisyonu verilir?
Koma (yan) pozisyonu soluk yolunu açık tutar: dil geriye kaçıp soluk yolunu kapatmaz, kusmuk ise ağızdan dışarı akar. Kişinin solunumu düzenli aralıklarla kontrol edilir.
Soru sayfasında incele →Yanık, kırık ve diğer acil durumlar
Yanık: en az 20 dakika normal sıcaklıkta akan suyla soğut. Buz, yoğurt, salça, diş macunu, merhem sürme. Su kabarcıklarını patlatma.
Kırık: düzeltmeye çalışma; olduğu gibi, bir üst ve bir alt eklemi içine alacak şekilde tespit et.
Elektrik çarpması: önce akımı kes. Akım kesilmeden kazazedeye dokunma.
Boğaz tıkanması: kişi öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik et.
İlk yardımcı ilaç vermez, merhem sürmez ve bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey vermez.
Yanık bölgede oluşan su toplanmış kabarcıklara (bül) ne yapılır?
Yanıkta oluşan su kabarcıkları (büller) patlatılmaz; kabarcık altındaki deriyi korur, patlatmak enfeksiyon riskini artırır. Yanık bölge önce en az 20 dakika soğuk suyla soğutulur, sonra temiz bir örtüyle kapatılır.
Soru sayfasında incele →Zehirlenmeler
Karbonmonoksit: renksiz ve kokusuzdur. Kapalı garajda veya sobalı odada zehirlenen kişiye yaklaşmadan önce kendi güvenliğini al; ortamı havalandır ve kişiyi temiz havaya çıkar.
Yutma yoluyla zehirlenme: kişiyi zorla kusturma. Yutulan maddenin kutusunu sakla ve 112’yi ara.
Gaz kokusu olan ortamda elektrik düğmesine basma, ateş yakma. Küçük bir kıvılcım patlamaya yol açabilir.
Kapalı bir garajda karbonmonoksitten zehirlenen kişiye ilk yardımda hangisi doğrudur?
İlk yardımcı önce kendini korur; kişi temiz havaya çıkarılır ya da kapı ve camlar açılarak ortam havalandırılır. Ortamda elektrik düğmeleri ve cihazlar kullanılmaz.
Soru sayfasında incele →Isırık ve sokmalar
Hayvan ısırığı: yarayı bol su ve sabunla yıka, temiz bir örtüyle kapat ve kişiyi mutlaka sağlık kuruluşuna götür. Kuduz ve tetanos riski vardır.
Böcek sokması: bölgeye soğuk uygula. Yüzde şişme ve nefes darlığı ciddi alerjik reaksiyon belirtisidir; hemen 112’yi ara.
Isırılan kişi iyi görünse bile sağlık kuruluşuna gitmelidir; kuduz aşısının erken yapılması hayat kurtarır.
Hayvan ısırığı yarasında ilk yapılması gereken hangisidir?
Hayvan ısırıklarında yara en az 5 dakika bol su ve sabunla yıkanır, temiz bir örtüyle kapatılır ve kuduz-tetanoz riski nedeniyle sağlık kuruluşuna başvurulur.
Soru sayfasında incele →Sıcak ve soğuk acilleri
Sıcak çarpması: kişiyi serin bir yere al, giysilerini gevşet, ıslak bezlerle vücudunu soğut. Bilinci bulanıksa 112’yi ara.
Hipotermi (vücut ısısının düşmesi): titreme, uyuşukluk ve soğuk deri görülür. Islak giysileri çıkar, kişiyi kuru örtülerle sar; bilinci açıksa ılık ve şekerli içecek ver.
Hipotermideki kişiye alkol verme ve onu sıcak suya sokma. Isıtma yavaş yavaş yapılır.
Soğuktan vücut ısısı düşen (hipotermi) ve bilinci açık kişiye hangisi yapılır?
Kişi sıcak bir ortama alınır, ıslak giysileri çıkarılıp örtülür; bilinci açıksa ılık şekerli içecek verilir. Alkol verilmez.
Soru sayfasında incele →Sınavdan önce son tekrar
- Sıra: Koruma → Bildirme (112) → Kurtarma
- Bilinç kontrolünde dokun ve seslen, asla sarsma
- Hava yolu: baş geri–çene yukarı
- Kalp masajı: göğüs ortası, 5 cm, dakikada 100–120, 30:2
- Kanamada önce doğrudan baskı; turnike son çare
- Bilinç kapalı ve soluyorsa koma pozisyonu
- Yanığı en az 20 dakika suyla soğut; buz ve merhem yok
- İlk yardımcı ilaç vermez
- Gaz zehirlenmesinde önce kendi güvenliğin, sonra temiz hava
- Hayvan ısırığını sabunlu suyla yıka, sağlık kuruluşuna git
- Hipotermide ıslak giysiyi çıkar, yavaşça ısıt; alkol yok